Świętosław (Święch, Święszek) Szczenię z Zawady h. Łada (ok. 1370 — między 1432 a 1435), podkoni i podsędek sieradzki, rycerz pasowany.
Był najstarszym synem Stanisława Szczenię (zm. po 11 XI 1399) z Kosowa i Woli Krzykowskiej koło Wolborza, podkoniego sieradzkiego (1398—9). Miał brata rodzonego Jana z Woli Krzykowskiej i przyrodniego Stanisława.
Ś. w r. 1396 wziął udział w bitwie wojsk chrześcijańskich pod wodzą króla węgierskiego Zygmunta Luksemburskiego z armią turecką sułtana Bajezyda I Błyskawicy pod Nikopolis. Jak podał Jan Długosz, uciekając po przegranej Ś. przepłynął Dunaj w pełnej zbroi; Marcin Kromer, a za nim późniejsi pisarze i historycy, przypisali ten wyczyn Ściborowi ze Ściborzyc, wątpiąc zarazem w jego fizyczną możliwość. Po powrocie do kraju Ś. został odnotowany imiennie 25 III 1398 i 11 XI 1399 w sądzie ziemskim sieradzkim w sprawie wsi Rzepiszew; 9 I 1399 Janusz z Krajkowa lub Krajkowic (obecnie Łęg Dominikowski) zobowiązał się do zwrotu Ś-owi 21 grzywien długu.
Po śmierci ojca Ś. objął po nim urząd podkoniego sieradzkiego, z którym wystąpił po raz pierwszy 23 VIII 1400. Jako podkoni uczestniczył w rokach sieradzkich 5 XI 1403, 5 I 1406 i 9 IV 1408. Urząd pełnił do 18 III 1410 lub 22 IV 1410 (anonimowy podkoni). Następnie awansował na podsędka sieradzkiego; z tym tytułem pojawił się 4 III 1411. Co najmniej od r. 1415 występował z predykatem «strenuus», co oznacza, że był rycerzem pasowanym. Z urzędem podsędka zasiadał na rokach w Sieradzu i Szadku. Na czas jego urzędowania przypadała reforma sądownictwa w Sieradzkiem i wyodrębnienie ksiąg pow. szadkowskiego (1417). Ś-a często zastępowali w sądach komornicy Dobiegniew z Kamionaczyka h. Kopacz i Jarand z Rossoszycy h. Pomian oraz Włodzimierz z Rzepiszewa h. Łada (?). Po raz ostatni odnotowany został jako podsędek 27 X 1432; bez tytułu podsędka, jako komornik sędziego wystąpił 9 III 1433 Piotr z Widawy, natomiast następca Ś-a, podsędek Włodzimierz z Rzepiszewa, znany jest dopiero od 12 XII 1435.
Własność Ś-a stanowiły wsie Zawada nad rzeką Wolborką (parafia Chorzęcin) oraz położone w pobliżu Łagiewniki, Łazisko i Brzustówka (obecnie w granicach Tomaszowa Maz.) oraz dział w Woli Krzykowskiej w pow. brzezińskim, na pograniczu woj. łęczyckiego i sieradzkiego, gdzie rozsiedlili się również inni współrodowcy Ładów. Ś. posiadał także: Krępę, dział w Rzepiszewie, Wolę Rzepiszewską (obecnie Górna Wola), Wrzeszczewice i Zygry (pow. szadkowski, woj. sieradzkie). W r. 1400 sądził się o pole w Zygrach z Pawłem i Świętosławem z Zalesic, a w l. 1407—8 toczył spór o określenie granic między Wolą Krzykowską a Bieliną. Swój dział w Woli Krzykowskiej przekazał w r. 1426 Warszowi z Krzykowic, otrzymując w zamian łan pola w Woli «Lazoskonis» i 200 grzywien, wypłacane ratami do r. 1430. Od Olanda z Rzepiszewa h. Korab otrzymał 5 V 1411 jego dział w Rzepiszewie za Krępę z dopłatą 100 grzywien. W l. 1421—2 procesował się z Zygmuntem z Radoszewnicy o Rokszyce, które w bliżej nieznanych okolicznościach, może dzięki koligacjom małżeńskim z rodem Pobogów, przeszły w ręce Ładów z Zawady, następnie w r. 1429 zostały wykupione przez Jakuba Koniecpolskiego za 320 grzywien. W l. 1427—8 doszło do rozgraniczenia wsi Ś-a Zawady i Brzustowa z wsiami Janusza z Łagiewnik i Niebrowa. Ś. zmarł między końcem r. 1432 a przed 12 XII 1435.
Pierwszą żoną Ś-a była Małgorzata, która 24 II 1399 ustanowiła swym pełnomocnikiem Chebdę z Niewiesza, możliwe zatem, że wywodziła się z siedzących w Niewieszu Pomianów. Przed r. 1402 ożenił się Ś. z bliżej nieznaną Katarzyną i zapewne z nią miał trzy córki: Katarzynę, Małgorzatę i Elżbietę (zm. ok. 1455) oraz dwóch synów: Piotra i Jakuba. Wg działu z 2 I 1443 starszy syn Piotr Szczenię (zm. ok. 1455), rycerz pasowany, otrzymał Zawadę, Łagiewniki i pół Łazisk, uczestniczył 18 IX 1454 w bitwie pod Chojnicami, dostał się do niewoli krzyżackiej i może w niewoli zmarł. Żoną Piotra była bliżej nieznana Febronia; prawdopodobnie małżeństwo było bezdzietne. Młodszy syn Jakub (zm. 1487), wojski sieradzki (1457—85), otrzymał dobra koło Szadka: Zygry i Wrzeszczewice oraz młyn w Chorzeszowie, a ponadto Brzustów, Lipianki i część Łagiewnik w Łęczyckiem; po śmierci matki objął Rzepiszew i Wolę Rzepiszewską. Z małżeństwa z Elżbietą z Rękoraju miał dwóch synów: Jana Rzepiszewskiego z Łagiewnik, Lipianek i Zawady, od r. 1499 łowczego sieradzkiego, oraz Jakuba.
Kozierowski S., Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski, P. 1928 II 275, 292; Tomaszowski słownik biograficzny, Tomaszów Maz. 1994 z. 1 s. 29—30; Urzędnicy, II/1; Zajączkowski S., Zajączkowski S. M., Materiały do słownika geograficzno-historycznego dawnych ziem łęczyckiej i sieradzkiej do 1400 roku, Ł. 1970 cz. 2 s. 82; — Czamańska I., Mołdawia i Wołoszczyzna wobec Polski, Węgier i Turcji w XIV i XV wieku, P. 1996; Grygiel J., Udział rycerstwa polskiego w walce z Turkami, w: 600-lecie bitwy na Kosowym Polu, Red. K. Baczkowski, „Zesz. Nauk. UJ. Prace Hist.” 1992 z. 102 (1066) s. 79; Klubówna A., Zawisza Czarny w historii i legendzie, W. 1979 s. 56; Morawski T., Dzieje narodu polskiego w krótkości zebrane, Jagiellonowie, P. 1876 II 23; Moszczeńska W., Jadwiga, królowa polska. Monografia historyczna, Kr. 1934 s. 101 przypis 79; Nowak T., Własność ziemska w ziemi łęczyckiej w czasach Władysława Jagiełły, Ł. 2003; Rozbiór krytyczny Annalium Długosza, Wr. 1961 I 44—5; Skrzypek J., Bitwa pod Nikopolis (25 IX 1396). Szkic historyczno-wojskowy, „Przegl. Hist.-Wojsk.” T. 9: 1936 z. 1 s. 1—25; tenże, Zygmunt Luksemburski i jego polityka wobec Polski w latach 1386—1399, „Spraw. Tow. Nauk. we Lw.” R. 12: 1932 (1933) z. 1 s. 188; Sroka S. A., Polacy na Węgrzech za panowania Zygmunta Luksemburskiego 1387—1437, Kr. 2001; Szajnocha K., Jadwiga i Jagiełło, W. 1969 IV 401; Szymczak J., Świętosław Szczenię z Zawady pod Nikopolem w 1396 r. (Marcin Kromer kontra Jan Długosz), „Roczn. Łódz.” T. 42: 1995 s. 11—29; Szymczakowa, Szlachta sieradzka; Szymczakowa A., „Milites strenui” z Sieradzkiego w XV w., w: Genealogia. Rola związków rodzinnych i rodowych w życiu publicznym w Polsce średniowiecznej na tle porównawczym, Red. A. Radzimiński, J. Wroniszewski, Tor. 1996 s. 204; taż, Nobiles Siradienses. Rody Porajów, Pomianów, Gryfów, Kopaczów i Pobogów, W. 2011; taż, Rodzina czy klientela? Komornicy urzędników sieradzkich w XV wieku, w: Genealogia. Władza i społeczeństwo w Polsce średniowiecznej, Red. A. Radzimiński, J. Wroniszewski, Tor. 1999 s. 128; Tuchman B. W., Odległe zwierciadło, czyli rozlicznymi plagami nękane XIV stulecie, Kat. 1993 s. 534; Zawitkowska W., W służbie pierwszych Jagiellonów. Życie i działalność kanclerza Jana Taszki Koniecpolskiego, Kr. 2005; — Długosz, Annales, Lib. 10 s. 211; Długosz, Roczniki, X 275—6; Kod. Wpol., V nr 430 (jako Świętosław Sczaw), nr 492; Nieznane zapiski heraldyczne średniowieczne polskie, głównie sieradzkie, Wyd. S. Łaguna, w: Pisma Stosława Łaguny, W. 1915 nr 10, 13, 20, 27, 29, 30, 32; Pokłosie heraldyczne, „Roczn. Tow. Herald.” T. 6: 1921—3 nr 10; Teki Pawińskiego, nr 2518, 2526, 2564, 2568, 2860; Wywody szlachectwa w Polsce XIV—XVII w., Wyd. W. Semkowicz, „Roczn. Tow. Herald.” T. 3: 1911—12 (1913) nr 44, 46; Zapiski herbowe z dawnych ksiąg ziemskich przechowywanych w Archiwach Radomskiem i Warszawskiem, Wyd. K. Potkański, „Arch. Kom. Hist.” T. 3: 1886 nr 15; — AGAD: Księgi ziemskie sieradzkie, ks. 1 k. 87, 89v, 132v, 165, 168v, 186, ks. 1—2 k. 110, 114, 165, ks. 3 k. 10v, 23, 70v, 103, 151, ks. 4 k. 27, 29v, 99, ks. 5 k. 103v, 142, ks. 6 k. 8—8v, 21v, 25v, 29, 82, 88v, 93, 97v, 161v, ks. 7 166v, ks. 8 k. 77v, 87v, ks. 9 k. 126v, 182, 307v, ks. 11, 236, Księgi grodzkie sieradzkie, ks. 1 s. 88, 97, 210, ks. 4 s. 95, ks. 10 s. 78, ks. 11 s. 260, 353, Księgi ziemskie łęczyckie, ks. 4 k. 347v, 362, 495, 603, 627v, ks. 5 k. 5v, 148, 293v, 320v, 330, 347v, ks. 6 k. 6v, 12v, 50v, 161v, 188v, ks. 7 k. 20v, ks. 8 k. 153v, 177v, 344v, ks. 9 k. 4v, 45v, 182, 230, 324, Księgi ziemskie szadkowskie, ks. 1 s. 41v, 79, 110, 114, 166, ks. 2 s. 230, 240, 295, 307, 341—2, 373, 442, ks. 3 s. 41, 82, 104, 105, 130, 203, 240, 267, 286, 438, 518, 527, ks. 4 s. 207—8.
Jan Szymczak